Theory
એક email, છેડેથી છેડા સુધી
હવે બધા ટુકડા સાથે ગોઠવવાનો સમય છે. Riya એ Arjun ને email કરે ત્યારે એ સંદેશો હાથબદલાની સ્પષ્ટ સાંકળમાંથી પસાર થઈને internet ઓળંગે છે, અને તમે હમણાં જ જોયેલો દરેક protocol એમાં પોતાનો ભાગ ભજવે છે. આ સફરને અનુસરવી એ case study છે જે આખા વિષયને એકસાથે બાંધે છે.
એમાં ત્રણ પાત્રો છે: mailer (દરેક જણ વાપરે છે એ email નો program), mail server (જે mail મોકલે છે, આગળ પહોંચાડે છે અને સાચવે છે), અને mailbox (જ્યાં આવેલો mail રાહ જુએ છે). સંદેશો એમની વચ્ચે કઈ રીતે ખસે છે અને દરેક પગલે એને કયો protocol ઊંચકે છે એ ધ્યાનથી જુઓ.
Follow along
એક email ની સફર
- Mailer માં લખવું Riya પોતાના mail ના program (એટલે mailer કે mail user agent) માં email લખે છે અને send દબાવે છે.
- Mailer થી મોકલનારના server સુધી (SMTP) Mailer એ SMTP વાપરીને સંદેશો Riya ના mail server ને સોંપે છે.
- Server એને internet પર આગળ પહોંચાડે છે (SMTP) Riya નો server SMTP વાપરીને સંદેશો Arjun ના mail server સુધી પહોંચાડે છે, અને IP એને networks વચ્ચે માર્ગે ચડાવે છે.
- Mailbox માં સચવાય છે Arjun નો mail server સંદેશાને Arjun ના mailbox માં મૂકે છે, જ્યાં એ રાહ જુએ છે.
- મેળવનાર એને ઉતારે છે (POP3/IMAP) Arjun પોતાનો mailer ખોલે ત્યારે એ POP3 કે IMAP વાપરીને સંદેશો એના mailbox માંથી ખેંચી લે છે.
Theory
પાત્રો અને એમની ભૂમિકા
Mailer (mail user agent) એ માણસ વાપરે છે એ program છે, એટલે કે લખવા, મોકલવા અને વાંચવા માટેનો. Riya નો mailer અને Arjun નો mailer બે છેડે બેસે છે.
Mail server (mail transfer agent) વચ્ચે રહીને ભારે કામ કરે છે: એ બહાર જતો mail સ્વીકારે છે, એને મુકામ તરફ આગળ પહોંચાડે છે, અને પોતાના વપરાશકારો માટે આવતો mail મેળવે છે. બંને બાજુએ એક એક હોય છે.
Mailbox એ મેળવનારના server પરની સંઘરવાની જગ્યા છે જ્યાં સંદેશા મેળવનાર એમને લઈ ન જાય ત્યાં સુધી ભેગા થતા રહે છે. Arjun offline હોય તો પણ email કામ કરે છે એનું કારણ આ જ ભાગલા છે: સંદેશો એના mailbox માં સલામત રીતે રાહ જુએ છે અને એ પછી જ્યારે જોડાય ત્યારે એને મળે છે.
Formula
SMTP ધકેલે છે, POP3/IMAP ખેંચે છે
આખી સફર protocol પ્રમાણે સરસ રીતે વહેંચાઈ જાય છે. SMTP એ મોકલવા વાળો અડધો ભાગ સંભાળે છે, એટલે કે mailer થી પહેલા server સુધી, અને પછી server થી server સુધી, અને એ સંદેશાને મુકામ તરફ ધકેલે છે. POP3 કે IMAP એ મેળવવા વાળો અડધો ભાગ સંભાળે છે: મેળવનારનો mailer રાહ જોતા સંદેશાને mailbox માંથી ખેંચી લે છે.
એટલે mail ને SMTP દુનિયાની આરપાર ધકેલે છે અને પછી છેડે POP3/IMAP એને નીચે ઉતારે છે. અને આ બધું નીચેનાં પડ પર જ ચાલે છે: transport (TCP) ભરોસાપાત્ર પહોંચાડવાની ખાતરી કરે છે, અને network (IP) એને servers વચ્ચે માર્ગે ચડાવે છે. પડ સાથે મળીને કામ કરે છે.
Quiz
Email ની સફરમાં છેવટે Arjun નો mail નો program રાહ જોતા સંદેશાને એના mailbox માંથી ઉતારે છે. આ ઉતારવાનું પગલું કયો protocol વાપરે છે?
- SMTP, એટલે કે એ જ protocol જેણે એને મોકલ્યો હતો
- POP3 કે IMAP, જે મેળવનારના mailbox માંથી mail ઉતારે છે
- IP, કારણ કે એ સંદેશાને માર્ગે ચડાવે છે
- FTP, કારણ કે એ files ની ફેરબદલી કરે છે
Show the answer
POP3 કે IMAP, જે મેળવનારના mailbox માંથી mail ઉતારે છે
Mailbox માંથી આવેલો mail ઉતારવાનું કામ POP3 કે IMAP થી થાય છે, એટલે કે સંદેશાને મેળવનારના mailer સુધી ખેંચી લાવતા protocols થી. વિકલ્પ A ખોટો છે: SMTP એ મોકલવાનું અને આગળ પહોંચાડવાનું કામ કર્યું હતું (સંદેશાને Arjun ના server તરફ ધકેલવાનું), પણ mailbox માંથી છેલ્લે ઉતારવું એ મેળવવાનું કામ છે, જે SMTP કરતું નથી. વિકલ્પ C એ IP નું નામ આપે છે, જે નીચે network layer પર packets ને માર્ગે ચડાવે છે, પણ mailer જે application layer નો protocol વાપરીને mail લાવે છે એ IP નથી. વિકલ્પ D, એટલે FTP, સામાન્ય રીતે files ની ફેરબદલી કરે છે અને email ઉતારવાનો protocol નથી. બે અડધા ભાગ સ્પષ્ટ રાખો: SMTP mail ને બહાર અને આરપાર ધકેલે છે; POP3/IMAP એને છેડે નીચે ખેંચે છે.
Think first
સંદેશો સીધો મેળવનાર પાસે જવાને બદલે mailbox માં કેમ બેસી રહે છે?
Email ને server પરના mailbox માં સાચવવાને બદલે સીધો Arjun ના computer સુધી કેમ ન પહોંચાડવો? વિચારીને પછી tap કરો.
Show the answer
કારણ કે મેળવનાર ઘણી વાર offline હોય છે, અને mailbox ને લીધે મેળવનાર અત્યારે જોડાયેલો છે કે નહીં એની પરવા કર્યા વગર email ભરોસાપાત્ર રીતે કામ કરે છે. જો પહોંચાડવા માટે સંદેશો સીધો Arjun ના પોતાના સાધન સુધી મોકલવો પડતો હોત, તો એનું laptop બંધ હોય, network બહાર હોય કે ઊંઘતું હોય ત્યારે એ નિષ્ફળ જાત, અને મોટા ભાગનો સમય તો એવો જ હોય છે. એને બદલે સંદેશો Arjun ના mail server સુધી પહોંચાડાય છે, જે હંમેશા ચાલુ હોય છે, અને ત્યાં એના mailbox માં સચવાય છે. સંદેશો એ mailbox માં જેટલો સમય જોઈએ એટલો, એટલે કે થોડી મિનિટોથી માંડીને અઠવાડિયાં સુધી, સલામત રીતે રાહ જુએ છે, અને Arjun પછી ગમે ત્યારે પોતાનો mailer ખોલે ત્યારે ગમે તે સાધન પરથી એને (POP3 કે IMAP થી) ઉતારી લે છે. 'સાચવો અને પછી આગળ મોકલો' વાળી આ રચના જ email ને આટલો મજબૂત બનાવે છે: સંદેશો મેળવનારના server સુધી પહોંચી જાય એટલે મોકલનારનું કામ પૂરું, અને મેળવનાર એને પોતાની અનુકૂળતાએ લઈ લે છે. એનો અર્થ એ પણ કે Arjun પોતાનો mail ફોન પરથી વાંચી શકે, પછી laptop પરથી, પછી library ના computer પરથી, કારણ કે એ server પર રહે છે અને કોઈ એક યંત્ર સાથે બંધાયેલો નથી (અને IMAP તો ખાસ આ જ કારણસર બધું server પર સુમેળમાં રાખે છે). એટલે mailbox મોકલવાને વાંચવાથી છૂટું પાડી દે છે: mail ગમે ત્યારે આવી શકે અને ગમે ત્યારે લેવાઈ શકે, અને વચ્ચેનું અંતર હંમેશા ચાલુ રહેતું server પૂરે છે. પહેલાં સાચવો, પછી લઈ જાઓ, અને એટલા માટે જ email બંને જણ એકસાથે online હોય એના પર આધાર રાખતું નથી.
Summary
Key takeaways
- Email ત્રણ પાત્રોમાંથી પસાર થાય છે: mailer (વપરાશકારનો program), mail server (આગળ પહોંચાડે અને સાચવે), અને mailbox (આવેલો mail સાચવે).
- મોકલનાર mailer માં સંદેશો લખે છે, અને mailer એને SMTP થી મોકલનારના server ને સોંપે છે.
- મોકલનારનો server એને SMTP થી internet પર (IP ના માર્ગે) મેળવનારના mail server સુધી પહોંચાડે છે.
- મેળવનારનો server સંદેશાને એના mailbox માં સાચવે છે, જ્યાં સુધી એને લેવામાં ન આવે.
- મેળવનારનો mailer એને POP3 કે IMAP વાપરીને mailbox માંથી ઉતારે છે.
- SMTP mail ને બહાર અને આરપાર ધકેલે છે; POP3/IMAP એને નીચે ખેંચે છે; અને આ બધું transport (TCP) તથા network (IP) પર ચાલે છે.
- યાદ રાખવાની કડી: લખવું, SMTP થી બહાર, આગળ પહોંચાડવું, mailbox માં રાહ, અને POP3/IMAP થી નીચે.