Theory
Networks એ કેટલે સુધી પહોંચે છે એ પ્રમાણે
તમારા laptop નું છાત્રાલયના Wi-Fi સાથેનું જોડાણ અને તમારી વિનંતીને દેશની આરપાર લઈ જતું જોડાણ, એ બંને networks છે, પણ એમનું કદ સ્પષ્ટપણે જુદું છે. Networks ને વર્ગીકૃત કરવાની સૌથી સામાન્ય રીત બરાબર આ જ છે: એ કેટલી ભૌગોલિક જમીન આવરી લે છે?
ત્રણ નામ આખો વ્યાપ સમાવી લે છે: LAN (સ્થાનિક), MAN (મહાનગરીય) અને WAN (વિશાળ). તમારા ઓરડામાંથી દૂરના કોઈ server સુધી તમારી click ને અનુસરો ત્યારે એ આમાંના એકમાંથી બીજામાં ઓળંગે છે. આ પાઠ એમને ગોઠવીને સ્પષ્ટ કરે છે.
At a glance
| પ્રકાર | શું આવરે છે | સામાન્ય દાખલો |
|---|---|---|
| LAN (Local Area Network) | એક ઓરડો, મકાન કે campus | Computer નું lab કે કચેરીનું network |
| MAN (Metropolitan Area Network) | એક શહેર કે મોટો મહાનગરીય વિસ્તાર | યુનિવર્સિટીનાં અનેક campus જોડતું શહેરવ્યાપી network |
| WAN (Wide Area Network) | પ્રદેશો, દેશો કે આખી દુનિયા | Internet; કોઈ bank નું દેશવ્યાપી network |
Theory
કદ બાકીનું બધું કઈ રીતે બદલી નાખે છે
LAN થી WAN તરફ જતાં ફક્ત કદ જ બદલાતું નથી; માલિકી અને ઝડપ પણ એની સાથે બદલાય છે.
LAN સામાન્ય રીતે ખાનગી માલિકીનું હોય છે (તમારી કૉલેજ પોતાના lab નું network પોતે ધરાવે છે), નાનો વિસ્તાર આવરે છે, અને ટૂંકા અંતરે ઊંચી ઝડપે ચાલે છે, અને એને ઊભું કરવું પ્રમાણમાં સસ્તું છે. WAN અનેક LANs અને MANs ને જોડીને પ્રચંડ અંતર ઓળંગે છે, એટલે એ છેડેથી છેડા સુધી કોઈ એકની માલિકીનું હોવાને બદલે સામાન્ય રીતે સહિયારા કે ભાડે લીધેલા જાહેર માળખા પર આધાર રાખે છે. MAN વચ્ચે બેસે છે, એટલે કે શહેરના કદનું. સામાન્ય ભાત આ છે: network જેટલું વિશાળ, એટલું જ એ સહિયારા માળખા પર આધારિત, અને એટલું જ કોઈ એક માલિક માટે આખા પર કાબૂ રાખવો અઘરો.
Formula
Internet એ સૌથી મોટું WAN છે
Internet એ પરમ Wide Area Network છે: દુનિયાભરનાં અસંખ્ય LANs, MANs અને નાનાં WANs ને એકબીજા સાથે જોડીને બનેલું જગતવ્યાપી WAN.
એટલે તમે કોઈ website ખોલો ત્યારે તમારી વિનંતી LAN પરથી શરૂ થાય છે (છાત્રાલયનું network), પછી server સુધી પહોંચવા WAN ના માળખા પરથી મુસાફરી કરે છે, અને જવાબ પણ એ જ રસ્તે પાછો આવે છે. તમારી click શબ્દશઃ network ના પ્રકારો ઓળંગે છે. LAN, MAN, WAN વાળા કદનો ખ્યાલ મનમાં રાખવાથી આ વિષયનું બાકીનું બધું, એટલે કે સાધનો, પડ અને routing, ગોઠવવું ઘણું સહેલું બને છે.
Quiz
તમારી કૉલેજનું એક જ computer નું lab, જેનાં બધાં યંત્રો એક જ મકાનની અંદર ઊંચી ઝડપે જોડાયેલાં છે અને જેની માલિકી કૉલેજની છે, એ કયા પ્રકારના network નો દાખલો છે?
- WAN, કારણ કે એ internet સાથે જોડાય છે
- LAN, એટલે કે મકાન જેવો નાનો વિસ્તાર આવરતું, ખાનગી માલિકીનું અને ઝડપી Local Area Network
- MAN, કારણ કે કૉલેજ મોટી હોય છે
- કોઈ નહીં; lab એ network જ નથી
Show the answer
LAN, એટલે કે મકાન જેવો નાનો વિસ્તાર આવરતું, ખાનગી માલિકીનું અને ઝડપી Local Area Network
એક જ મકાનની અંદરનું એક lab, જે કૉલેજની ખાનગી માલિકીનું છે અને નાના વિસ્તારમાં ઊંચી ઝડપે ચાલે છે, એ પુસ્તકિયો LAN (Local Area Network) નો દાખલો છે. વિકલ્પ A પહોંચને કદ સાથે ગૂંચવે છે: એ lab internet (એટલે WAN) સાથે જોડાયેલું હોઈ શકે, પણ lab નું પોતાનું network તો સ્થાનિક જ છે, અને એનું પોતાનું કદ તથા માલિકી એને LAN બનાવે છે. વિકલ્પ C બહુ આગળ વધી જાય છે: MAN આખું શહેર આવરે છે કે મહાનગરીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલાં અનેક campus જોડે છે, જે એક મકાનના lab કરતાં ઘણું મોટું છે. વિકલ્પ D ખોટો છે: સાધનો વહેંચતાં જોડાયેલાં computers નો સમૂહ એ જ તો network છે. આવરેલા વિસ્તાર પ્રમાણે વર્ગીકરણ કરો: એક મકાન એટલે LAN, એક શહેર એટલે MAN, અને પ્રદેશો કે આખી દુનિયા એટલે WAN.
Think first
LANs સામાન્ય રીતે WANs કરતાં ઝડપી કેમ હોય છે?
LAN પરનો data સામાન્ય રીતે WAN પરના data કરતાં ઝડપથી ખસે છે. સ્થાનિક network ને ઝડપી શું બનાવે છે? વિચારીને પછી tap કરો.
Show the answer
મુખ્યત્વે અંતર અને કાબૂ. LAN પર સાધનો ભૌતિક રીતે નજીક હોય છે, એટલે કે એક ઓરડા કે મકાનની અંદર, અને network ની માલિકી તથા બાંધકામ એક જ પક્ષનું હોય છે, એટલે એ ટૂંકાં, સારી ગુણવત્તાવાળાં અને પોતાના જ માટે અનામત cabling (કે મજબૂત સ્થાનિક Wi-Fi) વાપરી શકે છે, જેમાં વિલંબ નહીંવત્ હોય છે, અને રસ્તો અજાણ્યાઓ સાથે વહેંચવો પડતો નથી. સંકેતોને ફક્ત થોડા મીટર જ કાપવાના હોય છે, એટલે data ને network ઓળંગતાં લાગતો સમય (latency) સાવ નાનો હોય છે, અને માલિક આખા network માં ઝડપી સાધનો બેસાડી શકે છે. એની સામે WAN એ data ને પ્રચંડ અંતરે, ક્યારેક શહેરો કે ખંડો વચ્ચે, એવા માળખા પરથી લઈ જવો પડે છે જે ઘણા વપરાશકારો વચ્ચે વહેંચાયેલું હોય છે અને ઘણી વાર પૂરું પાડનારા પાસેથી ભાડે લીધેલું હોય છે. એનો અર્થ એ કે સંકેતોને ઘણું વધારે દૂર જવું પડે છે (અને ફક્ત પ્રકાશની ઝડપ તથા રસ્તામાં આવતાં અનેક routers ના કૂદકાને લીધે જ ખરેખરો વિલંબ ઉમેરાય છે), અને ક્ષમતા વહેંચાયેલી હોવાથી ભીડ થાય તો ધીમું પડી શકે છે. વળી WAN નો માલિક રસ્તાના દરેક ટુકડા પર એવો કાબૂ રાખી શકતો નથી જેવો LAN નો માલિક પોતાના એક મકાન પર રાખે છે. એટલે LAN ના ફાયદા, એટલે કે ટૂંકાં અંતર, પોતાના જ માટે અનામત તથા હરીફાઈ વગરનાં જોડાણ, અને પૂરો સ્થાનિક કાબૂ, ભેગા થઈને વધુ ઝડપ તથા ઓછો વિલંબ આપે છે, જ્યારે WAN પોતાની અપાર પહોંચ માટે થોડી ઝડપ જતી કરે છે. સ્થાનિક અને પોતાની માલિકીનું એટલે ઝડપી; જગતવ્યાપી અને સહિયારું એટલે ધીમું પણ દૂર સુધી પહોંચતું.
Summary
Key takeaways
- Networks ને ભૌગોલિક કદ પ્રમાણે LAN, MAN અને WAN માં વર્ગીકૃત કરાય છે.
- LAN (Local Area Network): એક ઓરડો, મકાન કે campus; ખાનગી માલિકીનું; ઊંચી ઝડપ; ઓછો ખર્ચ.
- MAN (Metropolitan Area Network): શહેરના કદનું; મહાનગરીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલાં અનેક LANs જોડી શકે છે.
- WAN (Wide Area Network): પ્રદેશો, દેશો કે જગતવ્યાપી; સહિયારા કે ભાડે લીધેલા માળખા પરથી અનેક LANs અને MANs જોડે છે.
- કદ વધે તેમ માલિકી ખાનગીમાંથી સહિયારી તરફ સરકે છે, અને સ્થાનિક LANs સામાન્ય રીતે સૌથી ઝડપી હોય છે.
- Internet એ સૌથી મોટું WAN છે; તમારી click LAN પરથી શરૂ થઈને WAN ના માળખા પરથી server સુધી પહોંચે છે.
- યાદ રાખવાની કડી: LAN એટલે મકાન, MAN એટલે શહેર, WAN એટલે દુનિયા.