Theory
વિચારતાં હોય એવાં લાગતાં machines
ખેતર પરનું એક camera પાંદડું જુએ છે અને રોગ હોવાનું જણાવે છે. ફોન તમારો બોલાયેલો પ્રશ્ન સમજે છે. કોઈ system આવતી કાલે પાકને કેટલું પાણી જોઈશે એની આગાહી કરે છે. આ બધા artificial intelligence (AI) ના દાખલા છે: એટલે કે machines એવાં કામ કરે છે જે સામાન્ય રીતે માણસની બુદ્ધિ માગતાં લાગે.
આ વિષય AI ને એની સાથે data પૂરો પાડતાં IoT ઉપકરણો સાથે મળીને ભણાવે છે, અને એમાં ચાલુ દાખલા તરીકે smart farm વપરાય છે. આ પહેલો પાઠ AI ની સ્પષ્ટ અને, અગત્યનું, પ્રામાણિક વ્યાખ્યા આપે છે, અને AI આજે ખરેખર શું કરે છે એને ધામધૂમથી અલગ પાડે છે. પહેલાં જમીન સાથે જોડાયેલી વ્યાખ્યા મળી જાય તો બાકીનો વિષય વિજ્ઞાનકથા નહીં પણ સમજદાર રહેશે.
Theory
AI એટલે શું
Artificial intelligence એ computer science ની એ શાખા છે જે એવાં machines અને systems બનાવવા સાથે સંબંધ ધરાવે છે જે સામાન્ય રીતે માણસની બુદ્ધિ માગતાં કામ કરી શકે: શીખવું, તર્ક કરવો, સમસ્યા ઉકેલવી, અનુભવવું (જોવું, સાંભળવું) અને નિર્ણય લેવો.
સૌથી અગત્યનું, આધુનિક AI સામાન્ય રીતે programmer એ હાથે લખેલા નિયમો પાળવાને બદલે data માંથી ભાત શીખીને કામ કરે છે, અને એ તમે અગાઉ જોયેલા machine learning સાથે જોડાય છે. કોઈ AI ને તંદુરસ્ત તથા રોગગ્રસ્ત પાંદડાંના હજારો ચિહ્નિત ફોટા દેખાડો, અને એ બંનેને અલગ પાડતાં શીખી જાય છે. એટલે AI માં દરેક નિયમ programme કરવા કરતાં દાખલાઓ પરથી શીખવા પર વધારે ભાર છે, અને એ જ એને રોગગ્રસ્ત પાક ઓળખવા જેવાં અવ્યવસ્થિત, ખરી દુનિયાનાં કામ સંભાળવા દે છે.
Formula
પ્રામાણિક રહો: આજનું AI narrow છે
AI ને ફિલ્મોની જેમ વિચારતું, ચેતનાવાળું મગજ કલ્પવું સહેલું છે. હકીકત વધારે નમ્ર છે અને એ સમજવી વધારે કામની છે: આજનું AI narrow છે. એ ચોક્કસ કામોમાં ઉત્તમ છે, જેમ કે પાકનો રોગ પકડવો, બોલી લખાણમાં ઉતારવી કે વસ્તુઓની ભલામણ કરવી, પણ એની પાસે માણસ જેવી સર્વસામાન્ય બુદ્ધિ, સામાન્ય સમજ કે ખરી સમજણ નથી.
જે AI વનસ્પતિના રોગ ઓળખે છે તે વાતચીત પણ કરી શકતું નથી કે ટ્રેક્ટર પણ ચલાવી શકતું નથી; એ એક જ કામ કરે છે. આ સીધું રાખવું જરૂરી છે: AI ચોક્કસ કામો માટેનું શક્તિશાળી ઓજાર છે, કોઈ કૃત્રિમ વ્યક્તિ નહીં. આખા વિષયમાં આપણે AI ખરેખર શું કરે છે એ વર્ણવીશું, ધામધૂમ નહીં.
Quiz
આજે અસ્તિત્વમાં છે એ artificial intelligence નું સૌથી સચોટ વર્ણન કયું છે?
- AI systems માણસની જેમ ચેતનાવાળાં અને સર્વસામાન્ય રીતે બુદ્ધિશાળી મગજ છે
- AI એવાં machines બનાવે છે જે બુદ્ધિ માગતાં ચોક્કસ કામ કરે (data માંથી શીખવું, ભાત ઓળખવી, નિર્ણય લેવો), પણ આજનું AI narrow છે, એટલે કે ચોક્કસ કામોમાં કુશળ, સર્વસામાન્ય રીતે બુદ્ધિશાળી નહીં
- AI એટલે ફક્ત હાથે લખેલા નિયમોનો નક્કી સંગ્રહ, જેમાં કશું શીખવાનું હોતું નથી
- AI માણસ કરી શકે એ દરેક કામ એટલી જ સારી રીતે કરી શકે છે
Show the answer
AI એવાં machines બનાવે છે જે બુદ્ધિ માગતાં ચોક્કસ કામ કરે (data માંથી શીખવું, ભાત ઓળખવી, નિર્ણય લેવો), પણ આજનું AI narrow છે, એટલે કે ચોક્કસ કામોમાં કુશળ, સર્વસામાન્ય રીતે બુદ્ધિશાળી નહીં
AI એવાં machines બનાવે છે જે બુદ્ધિ માગતાં કામ કરે, અને એ સામાન્ય રીતે data માંથી ભાત શીખીને કરે છે; પણ આજનું AI narrow છે: એ ચોક્કસ કામોમાં (જેમ કે પાકનો રોગ પકડવામાં) ઉત્તમ છે, માણસની જેમ સર્વસામાન્ય રીતે બુદ્ધિશાળી નહીં. વિકલ્પ A વધારે પડતું કહે છે: આજનું AI ચેતનાવાળું કે સર્વસામાન્ય રીતે બુદ્ધિશાળી નથી; એ ધામધૂમ છે, હકીકત નહીં. વિકલ્પ C ઓછું આંકે છે: આધુનિક AI ની મોટી ઓળખ જ data માંથી શીખવું (machine learning) છે, ફક્ત નક્કી કરેલા હાથે લખેલા નિયમો નહીં. વિકલ્પ D ખોટો છે: AI બધાં કામોમાં માણસની બરાબરી કરી શકતું નથી; એ વિશિષ્ટ કામ પૂરતું છે, અને એક કામમાં સારું AI સામાન્ય રીતે બીજું કામ કરી શકતું નથી. પ્રામાણિક દૃષ્ટિ આ છે: AI ચોક્કસ કામો માટેનું શક્તિશાળી ઓજાર છે, કૃત્રિમ વ્યક્તિ નહીં.
Think first
AI વિચારતું મગજ નહીં પણ narrow છે એ વિશે પ્રામાણિક રહેવું કેમ જરૂરી છે?
રોમાંચક વિજ્ઞાનકથા વાળા ચિત્રને બદલે AI ના નમ્ર, narrow ચિત્ર પર આગ્રહ કેમ રાખવો? વિચારીને પછી tap કરો.
Show the answer
કારણ કે AI ખરેખર શું છે એની સચોટ સમજ સારા નિર્ણયો, વાસ્તવિક અપેક્ષાઓ અને અસરકારક તથા સલામત ઉપયોગ તરફ લઈ જાય છે, જ્યારે ધામધૂમવાળું, વિજ્ઞાનકથા જેવું ચિત્ર નિરાશા, દુરુપયોગ અને ખોટી જગ્યાએ મુકાયેલા ડર તરફ લઈ જાય છે.
જો તમે માનતા હો કે AI ચેતનાવાળું, સર્વસામાન્ય રીતે બુદ્ધિશાળી મગજ છે, તો તમે ખોટી પસંદગીઓ કરશો: તમે એને એવા નિર્ણયો સોંપી બેસશો જે એ ખરેખર લઈ શકતું નથી (એમ માનીને કે એ 'સમજે' છે, જ્યારે એ ફક્ત ભાત ઓળખે છે), એ પોતાના સાંકડા કામની બહાર કશું ન કરી શકે ત્યારે તમને નવાઈ અને નિરાશા થશે, અથવા તમે એને ડરાવતી કૃત્રિમ વ્યક્તિ ગણીને ડરશો, જ્યારે ખરી system તો વિશિષ્ટ કામ કરતું આંકડાશાસ્ત્રીય ઓજાર છે. તમે એની ખરી મર્યાદાઓ પણ ચૂકી જશો, જેમ કે એની તાલીમના data ની ગુણવત્તા પરનો આધાર, એની સામાન્ય સમજનો અભાવ, અને આત્મવિશ્વાસપૂર્વક ખોટા જવાબ આપી દેવાની એની વૃત્તિ.
પ્રામાણિક, narrow દૃષ્ટિ સાચી અપેક્ષાઓ બાંધે છે: આજનું AI પૂરતા data સાથેનાં ચોક્કસ, સ્પષ્ટ વ્યાખ્યાયિત કામોમાં ઉત્તમ છે (પાકનો રોગ પકડવો, બોલી લખાણમાં ઉતારવી, માગની આગાહી કરવી), અને તમારે એને બરાબર એ જ કામોમાં લગાડવું જોઈએ, જ્યારે વિવેક, સંદર્ભ અને એ જેના માટે બન્યું નથી એ બધું માણસના હાથમાં જ રાખવું જોઈએ.
આ વાસ્તવિક માળખું AI ના દાવા ટીકાત્મક રીતે તપાસવામાં પણ મદદ કરે છે, અને જાહેરાતોના શબ્દોના ધુમાડામાંથી બહાર નીકળીને પૂછવા દે છે કે system ખરેખર શું કરે છે, કયા data પર કરે છે, અને કેટલી ભરોસાપાત્રતાથી કરે છે.
AI વાપરતા ખેતર માટે આનું વ્યવહારુ મહત્ત્વ છે: તમને એવું ઓજાર જોઈએ છે જે ભરોસાપાત્ર રીતે વનસ્પતિમાં સંભવિત રોગ ચીંધે અને પછી માણસ નિર્ણય લે, નહીં કે એવો જાદુઈ ભવિષ્યવેત્તા જેને તમે આંખ મીંચીને અનુસરો.
એટલે AI ના narrow હોવા વિશે પ્રામાણિક રહેવું એ નિરાશાવાદ નથી; એ AI ને સારી અને સલામત રીતે વાપરવાનો પાયો છે. ઓજારને સચોટપણે સમજો, એટલે તમે એને સમજદારીથી વાપરશો; ધામધૂમમાં માની જાઓ, એટલે તમે એનો દુરુપયોગ કરશો કે એનાથી ડરશો.
Summary
Key takeaways
- Artificial intelligence (AI) એટલે એવાં machines બનાવવાં જે સામાન્ય રીતે માણસની બુદ્ધિ માગતાં કામ કરે: શીખવું, તર્ક કરવો, અનુભવવું અને નિર્ણય લેવો.
- આધુનિક AI સામાન્ય રીતે ફક્ત હાથે લખેલા નિયમો પાળવાને બદલે data માંથી ભાત શીખે છે (machine learning).
- દાખલો: AI ઘણા ચિહ્નિત ફોટા પરથી તંદુરસ્ત અને રોગગ્રસ્ત પાંદડાં અલગ પાડતાં શીખે છે.
- આજનું AI narrow છે: એ ચોક્કસ કામોમાં ઉત્તમ છે, પણ માણસની જેમ સર્વસામાન્ય રીતે બુદ્ધિશાળી, ચેતનાવાળું કે ખરેખર સમજતું નથી.
- AI ચોક્કસ કામો માટેનું શક્તિશાળી ઓજાર છે, કૃત્રિમ વ્યક્તિ નહીં.
- પ્રામાણિક અને ધામધૂમ વગરની દૃષ્ટિ વાસ્તવિક અપેક્ષાઓ તથા અસરકારક અને સલામત ઉપયોગ તરફ લઈ જાય છે.
- યાદ રાખવાની કડી: AI data માંથી શીખીને બુદ્ધિ માગતાં કામ કરે છે, પણ આજે એ narrow છે, એટલે કે એક કામમાં ઉત્તમ, સર્વસામાન્ય મગજ નહીં.