Theory
જ્યારે રોજિંદી વસ્તુઓ online થાય છે
AI ને કામ કરવા માટે data જોઈએ, અને એમાંનો ઘણો data હવે એવી સામાન્ય ભૌતિક વસ્તુઓમાંથી આવે છે જેમાં sensors અને internet નું જોડાણ બેસાડી દેવાયું છે: soil probe, thermostat, camera, wearable. જોડાયેલી વસ્તુઓના આ જાળાને Internet of Things (IoT) કહે છે.
Sem 4 માં SmartHostel ના દાખલા સાથે તમે IoT ને મળી ચૂક્યા છો; અહીં એ AI માટેના data ના સ્રોત તરીકે પાછું આવે છે. આ પાઠ IoT શું છે એ ફરી તાજું કરે છે, જેથી બાકીનો unit, એટલે કે IoT ની architecture, ઉપકરણો, connectivity અને data AI સુધી કઈ રીતે પહોંચે છે, એ સ્પષ્ટ પાયા પર ઊભો રહે. સ્માર્ટ ખેતરમાં જગતને પારખવાનું કામ IoT કરે છે, અને પછી એના પર AI વિચારે છે.
Theory
IoT એટલે શું
Internet of Things (IoT) એટલે ભૌતિક વસ્તુઓનું, એટલે કે 'things' નું, એવું જાળું જેમાં sensors, software અને connectivity બેસાડેલાં હોય, અને જે internet પર data ભેગો કરે તથા વહેંચે, ઘણી વાર આપોઆપ, વચ્ચે કોઈ માણસ વગર.
જે પરિવર્તન થાય છે તે એ કે સામાન્ય વસ્તુઓ data પેદા કરતી થઈ જાય છે અને કેટલીક વાર દૂરથી નિયંત્રિત પણ થઈ શકે છે: thermostat તાપમાનની જાણ કરે છે અને એને ગોઠવે પણ છે; soil probe ભેજની જાણ કરે છે; camera ચિત્રો મોકલતું રહે છે. પહેલાં જડ રહેતી વસ્તુઓ હવે પોતાની આસપાસનું વાતાવરણ પારખે છે અને જે જુએ છે તે વહેંચે છે. આ વિષય માટે એની મુખ્ય ભૂમિકા આ જ છે: IoT ઉપકરણો એ આંખ અને કાન છે જે વાસ્તવિક જગતનો data ભેગો કરે છે, અને પછી AI system એના પર પ્રક્રિયા કરીને પગલાં લે છે.
Formula
IoT એટલે data નો સ્રોત; AI એટલે મગજ
આખા વિષય માટે આ ભાગીદારી ધ્યાનમાં રાખો: IoT ઉપકરણો પારખે છે અને data ભેગો કરે છે; AI એ data પર પ્રક્રિયા કરીને નિર્ણય લે છે. સ્માર્ટ ખેતરમાં IoT sensors જમીનનો ભેજ, તાપમાન અને પાકની તંદુરસ્તી માપે છે; AI એ વાચનોનું વિશ્લેષણ કરીને નક્કી કરે છે કે ક્યારે પિયત આપવું કે ક્યારે રોગની ચેતવણી આપવી.
અહીં એકલું કોઈ બહુ કામનું નથી: જે sensors ફક્ત વાચનોના ઢગલા કરે છે એમને એ ઉકેલવા માટે બુદ્ધિ જોઈએ, અને AI ને વિચારવા માટે વાસ્તવિક જગતનો data જોઈએ. બંને સાથે મળીને, એટલે કે IoT (ઇન્દ્રિયો) અને AI (મગજ), એ AIoT systems બનાવે છે જેની તરફ આ વિષય લઈ જાય છે. IoT ભેગું કરે છે; AI સમજે છે અને પગલાં લે છે.
Quiz
Internet of Things (IoT) એટલે શું?
- એક જ શક્તિશાળી supercomputer
- ભૌતિક વસ્તુઓનું એવું જાળું જેમાં sensors અને connectivity બેસાડેલાં હોય અને જે internet પર data ભેગો કરે તથા વહેંચે
- AI માટેની એક programming language
- Artificial intelligence જેવી જ વસ્તુ
Show the answer
ભૌતિક વસ્તુઓનું એવું જાળું જેમાં sensors અને connectivity બેસાડેલાં હોય અને જે internet પર data ભેગો કરે તથા વહેંચે
IoT એટલે ભૌતિક વસ્તુઓનું ('things' નું) એવું જાળું જેમાં sensors, software અને connectivity બેસાડેલાં હોય અને જે internet પર data ભેગો કરે તથા વહેંચે, ઘણી વાર આપોઆપ. વિકલ્પ A ખોટો છે: IoT એટલે રોજિંદી જોડાયેલી અનેક વસ્તુઓનું વિખરાયેલું જાળું, એક supercomputer નહીં. વિકલ્પ C ખોટો છે: IoT એ ઉપકરણોનો ખ્યાલ અને એમનું જાળું છે, કોઈ programming language નહીં. વિકલ્પ D એક મહત્ત્વનો ભેદ ચૂકે છે: IoT એ AI જેવી વસ્તુ નથી. IoT ઉપકરણો પારખે છે અને data ભેગો કરે છે (આંખ અને કાન), જ્યારે AI એ data પર પ્રક્રિયા કરે છે (મગજ); બંને સાથે મળીને AIoT બને છે. IoT સામાન્ય વસ્તુઓને જોડાયેલા data સ્રોતોમાં ફેરવી નાખે છે.
Think first
ખાસ કરીને AI માટે IoT આટલું મહત્ત્વનું કેમ છે?
AI તો અનેક સ્રોતોના data પર કામ કરી શકે છે. તો વાસ્તવિક જગતની AI systems માટે IoT આટલું મહત્ત્વનું કેમ છે? વિચારીને પછી tap કરો.
Show the answer
કારણ કે AI એટલું જ સારું હોય છે જેટલો સારો એ જે DATA પરથી શીખે છે અને જેના પર પગલાં લે છે, અને IoT વાસ્તવિક જગતના, રીયલ-ટાઇમ data નો વિશાળ અને સતત વહેતો પ્રવાહ પૂરો પાડે છે, જે AI ને બીજી કોઈ રીતે મળી જ ન શકે. એ જ AI ની બુદ્ધિને ભૌતિક જગત સાથે જોડે છે.
AI model લઢણો શોધવામાં અને નિર્ણય લેવામાં શક્તિશાળી છે, પણ એ જાતે જગતને પારખી શકતું નથી; એને data ખવડાવવો પડે છે. ઘણો કીમતી data ભૌતિક વાતાવરણમાં જ વસે છે: જમીનનો ભેજ, ખેતરનું તાપમાન, machine નું કંપન, વ્યક્તિના ધબકારા, પાકના પાનનું ચિત્ર. IoT ઉપકરણો બરાબર આ જ પકડે છે: વસ્તુઓમાં બેસાડેલા sensors આ ભૌતિક રાશિઓ સતત માપે છે અને વાચનો આગળ મોકલે છે, અને એ રીતે અવ્યવસ્થિત વાસ્તવિક જગતને AI વાપરી શકે એવા digital data માં ફેરવે છે.
IoT વગર ખેતર સંભાળવા મથતું AI આંધળું હોત; એની પાસે જમીન, હવામાન કે પાક વિશે વિચારવા માટે કોઈ જીવંત માહિતી જ ન હોત. IoT સાથે એની પાસે જોઈએ છે એ જ માપોનો સતત અને તાજો પ્રવાહ હોય છે.
એટલે જ આ જોડાણ આટલું શક્તિશાળી છે અને એને પોતાનું નામ મળે છે (AIoT): IoT ઇન્દ્રિયો આપે છે (મોટા પાયે રીયલ-ટાઇમ, વાસ્તવિક જગતનો data), અને AI મગજ આપે છે (એ data ઉકેલવો અને શું કરવું એ નક્કી કરવું), અને પછી કેટલીક વાર IoT ના actuators એ નિર્ણયોને ભૌતિક જગતમાં અમલમાં મૂકે છે (પિયત માટે valve ખોલવો).
એ data રીયલ-ટાઇમ અને સતત પણ હોય છે, જેથી AI ફક્ત જૂના રેકોર્ડને નહીં પણ બદલાતી પરિસ્થિતિને એ બને એ જ ઘડીએ પ્રતિભાવ આપી શકે. એટલે AI માટે IoT મહત્ત્વનું છે કારણ કે એ digital બુદ્ધિ અને ભૌતિક વાસ્તવિકતા વચ્ચેની ખાઈ પૂરે છે, અને AI ને વાસ્તવિક જગતમાં ઉપયોગી થવા માટે જોઈતાં આંખ, કાન અને હાથ આપે છે. સારા AI ને વાસ્તવિક જગતનો સારો data જોઈએ, અને એ data આવે છે IoT દ્વારા.
Summary
Key takeaways
- Internet of Things (IoT) એટલે ભૌતિક વસ્તુઓનું એવું જાળું જેમાં sensors, software અને connectivity બેસાડેલાં હોય અને જે internet પર data ભેગો કરે તથા વહેંચે.
- સામાન્ય વસ્તુઓ (thermostats, cameras, soil probes, wearables) data પેદા કરતી થાય છે અને કેટલીક વાર દૂરથી નિયંત્રિત પણ થઈ શકે છે.
- Sem 4 માં (SmartHostel સાથે) તમે IoT ને મળ્યા હતા; અહીં એ AI માટેના data નો સ્રોત છે.
- ભાગીદારી આ છે: IoT ઉપકરણો પારખે છે અને data ભેગો કરે છે (આંખ અને કાન); AI એના પર પ્રક્રિયા કરીને નિર્ણય લે છે (મગજ).
- સ્માર્ટ ખેતરમાં IoT sensors પરિસ્થિતિ માપે છે અને AI નક્કી કરે છે કે ક્યારે પિયત આપવું કે રોગની ચેતવણી આપવી.
- IoT (ઇન્દ્રિયો) અને AI (મગજ) સાથે મળીને એ AIoT systems બનાવે છે જેની તરફ આ વિષય લઈ જાય છે.
- યાદ રાખવાની કડી: IoT રોજિંદી વસ્તુઓને જોડીને વાસ્તવિક જગતનો data ભેગો કરે છે; AI એ મગજ છે જે એને વાપરે છે.