Theory
એક counter પર 3 અવશેષો
Shop ની પાછલી shelf સાફ કરતાં તમે counter પર 3 વસ્તુ ગોઠવો છો: ચાલુ કરતાં ઘરરર અવાજ કરતી ભારે 500 GB hard disk, કોઈના લગ્નની scratch પડેલી DVD, અને તમારા અંગૂઠાથી પણ નાની 64 GB pen drive.
એક જ વચનની 3 પેઢીઓ: power બંધ થાય તો પણ તમારો data બચે.
RAM shutdown વખતે બધું ભૂલી જાય છે (ગયો topic). તો તમારી files ખરેખર રહે છે ક્યાં? અહીં. આ છે secondary storage, અને દરેક અવશેષનું physics જુદું છે.
Theory
ચિઠ્ઠી સાચવવાની 3 રીત
કોઈ ચિઠ્ઠી 3 રીતે સાચવી શકાય: પટ્ટી પર લોખંડનાં ટપકાં ચુંબકીય કરીને (fridge-magnet ની જેમ), સપાટીમાં ઝીણા ખાડા બાળીને એમને પ્રકાશથી વાંચીને, અથવા સૂક્ષ્મ ડબ્બીઓમાં electric charge પૂરીને. આ જ છે magnetic (hard disk), optical (CD/DVD), અને flash (USB/SSD). ત્રણેય power બંધ થાય તો પણ ટકે છે; ફેર છે speed, કદ અને મજબૂતાઈમાં.
Theory
Magnetic: hard disk
Hard disk (HDD) માં magnetic પદાર્થે મઢેલી ફરતી ધાતુની platters ની થપ્પી હોય છે. દરેક સપાટીથી microns જેટલે ઊંચે એક read/write head તરે છે, અને platter 5400 કે 7200 rotations per minute એ ફરે તેમ ઝીણાં magnetic ટપકાં (bits) પલટાવે છે.
જમા પાસું: GB દીઠ સૌથી ઓછી કિંમતે જંગી capacity. ઉધાર પાસું: ફરતા ભાગો, એટલે data સુધી પહોંચતાં વાર, વીજળી વધુ ખાય, અને ફરતી હોય ત્યારે જોરદાર આંચકો જીવલેણ નીવડી શકે. એટલે જ HDD વાળાં laptops પડવાથી ડરતાં.
Theory
Optical અને flash
Optical (CD, DVD): plastic ની disc પરના ખાડા (pits) અને સપાટ ભાગ laser વાંચે છે. CD ≈ 700 MB, DVD ≈ 4.7 GB. મોટા જથ્થામાં બનાવવી સસ્તી (2000 ના દાયકામાં film અને software નું વિતરણ), પણ ધીમી, scratch થી ડરતી, અને હવે લગભગ legacy.
Flash (USB pen drive, SSD): EEPROM ના વંશની chips માં પુરાયેલા charge રૂપે data બેસે છે. ફરતો એક પણ ભાગ નહીં: ઝડપી access, અવાજ વગરનું, આંચકા સામે અડીખમ, ખિસ્સામાં સમાય. HDD કરતાં GB દીઠ મોંઘું, પણ ભાવ સતત ઘટે છે, એટલે જ SSDs hard disk નું બજાર ખાઈ રહી છે.
At a glance
Shop પરની storage હાજરી
| Device | Technology | લાક્ષણિક કદ | નબળી કડી |
|---|---|---|---|
| Hard disk | Magnetic platters | 500 GB થી અનેક TB | ફરતા ભાગો, આંચકા |
| CD / DVD | Optical (laser + pits) | 700 MB / 4.7 GB | Scratches, ધીમી |
| USB pen drive | Flash chips | 16 થી 256 GB | ખોવાઈ જવી સહેલી |
| SSD | Flash chips | 256 GB થી 2 TB | GB દીઠ કિંમત |
Quiz
જે પડવાથી ફરતી hard disk મરી જાય, એ જ પડવાથી SSD કેમ બચી જાય છે?
- એમાં ફરતા ભાગ નથી, data chips માં બેસે છે
- એનું બહારનું ખોખું વધુ મજબૂત ધાતુનું હોય છે
- એ અંદરોઅંદર બધા data ની backup નકલ રાખે છે
- એ હલકી છે, એટલે ધીમેથી પડે છે
Show the answer
એમાં ફરતા ભાગ નથી, data chips માં બેસે છે
HDD નું read head મિનિટે 7200 વાર ફરતી platters થી વાળ જેટલે જ ઊંચે તરે છે; એક આંચકો બંનેને ભટકાડી દે છે. SSD એ નર્યું silicon છે, કંઈ ફરતું નથી, ભટકાવા જેવું કંઈ છે જ નહીં. ખોખું, વજન અને કાલ્પનિક અંદરની backups ને આની સાથે કંઈ લેવાદેવા નથી. "SSD કેમ પસંદ કરાય?" એ short-answer નો માનીતો સવાલ છે.
Think first
Customer ને સેવા આપો
એક video editor ને 8 TB raw footage સસ્તામાં સાચવવું છે. એક student ને ઝડપથી boot થતું અને bus ની મુસાફરી ઝીલી લેતું laptop જોઈએ છે. Chirag દરેકને કઈ storage ભલામણ કરે, અને શા માટે?
Show the answer
Editor ને: hard disks. 8 TB પર magnetic storage GB દીઠ સૌથી સસ્તી છે, અને archive footage ને ઝડપની જરૂર નથી. Student ને: SSD. Boot ની ઝડપ અને આંચકા સામેની મજબૂતાઈ capacity કરતાં વધુ મહત્વનાં છે. આ જ તર્કનું exam સ્વરૂપ: HDD = રૂપિયા દીઠ capacity; SSD = ઝડપ અને ટકાઉપણું. Device ને જરૂરિયાત સાથે મેળવો, કોઈ એકને "શ્રેષ્ઠ" નો તાજ ક્યારેય ન પહેરાવો.
Watch out
Marks ક્યાં કપાય છે
Storage અને memory ને ભેળવવાં: RAM એ primary memory છે (volatile, કામચલાઉ કામ માટે); આ devices secondary storage છે (non-volatile, files માટે). "DVD માં 700 MB સમાય" લખવું: એ તો CD છે; DVD ~4.7 GB છે. અને pen drive ને "magnetic" ન કહેતા, એ flash છે. એક-શબ્દી technology labels (magnetic / optical / flash) જ વર્ગીકરણના marks અપાવે છે.
Theory
મોટું ચિત્ર
ઇતિહાસનો પ્રવાહ જુઓ: magnetic → optical → flash, દરેક પગલે ફરતા ભાગ ઓછા અને કદ નાનું. હવે પછી તમારો phone "storage 128 GB" બતાવે ત્યારે યાદ કરજો: એ flash છે, ગયા topic ના EEPROM નું પૌત્ર. અને device પોતે જ ખોવાઈ જાય તો? એ કુદરતી સવાલનો જવાબ Unit 4 નો cloud backup topic આપે છે.
Summary
Key takeaways
- Secondary storage non-volatile છે: RAM થી ઊલટું, files power બંધ થાય તો પણ બચે છે.
- Magnetic (HDD): ફરતી platters + heads, રૂપિયા દીઠ શ્રેષ્ઠ capacity, આંચકાની દુશ્મન.
- Optical (CD 700 MB, DVD 4.7 GB): laser થી વંચાતી discs, હવે legacy.
- Flash (USB drives, SSD): chips માં charge, ફરતા ભાગ નહીં, ઝડપી અને મજબૂત.
- Device ને જરૂરિયાત સાથે મેળવો: જથ્થા માટે HDD, ઝડપ અને ટકાઉપણા માટે SSD.
- યાદ રાખવાની યુક્તિ: ચુંબકીય કરો, બાળો, કે charge પૂરો.