Ancient Indian Astronomy by Varahmihir: On Lunar Phases (2.10); On the Movements of the Stars (2.18); Ecliptic Latitude and Longitude; Sidereal and Tropical Years; Planetary Conjunctions and Aspects

📖 Theory

ચંદ્રનો પ્રકાશ સમજાવનાર ખગોળશાસ્ત્રી

આગળના વિષયમાં આપણે સૂર્યસિદ્ધાંતની પરંપરા અને આર્યભટને મળ્યા. આમાં બીજા એક ઊંચા કદના વ્યક્તિત્વને મળીએ છીએ: વરાહમિહિર, શાસ્ત્રીય ભારતના ખગોળશાસ્ત્રી અને polymath (આશરે છઠ્ઠી સદી સામાન્ય યુગ), જે પોતાના યુગનું ખગોળશાસ્ત્ર સંકલિત તથા આગળ વધારનારી કૃતિઓ માટે જાણીતા છે.

એમના નોંધાયેલા વિચારોમાં એક એવો છે જે આજે સ્વાભાવિક લાગે છે પણ ત્યારે profound હતો: ચંદ્ર સૂર્યના reflected પ્રકાશથી ચમકે છે. આ એક જ સૂઝથી ચંદ્રની કળાઓ રહસ્ય મટી જાય છે. આ પાઠ ચંદ્ર, તારાઓ અને બે પ્રકારના વર્ષ વિશે વરાહમિહિરનાં પ્રદાન આવરી લે છે, અને એ પણ ગયા પાઠ જેવી જ કાળજી અને તથ્યનિષ્ઠા સાથે.

⚠️ Watch out

એ જ ધ્યાનપૂર્વકની સંભાળ

પહેલાંની જેમ: આપણે ખગોળશાસ્ત્રીનું નામ અને એમનાં નોંધાયેલાં પરિણામો આપીએ છીએ, અને શ્લોકનો પાઠ કે ચોક્કસ અનુવાદ ઉપજાવી કાઢતા નથી કે ફરી લખતા નથી. અભ્યાસક્રમના શ્લોક સંદર્ભ (2.10, 2.18) દિશાસૂચક છે; ચોક્કસ શબ્દો માટે નક્કી કરેલું પુસ્તક જુઓ. ધ્યેય એ છે કે એક આદરણીય scholarship ની પરંપરા ચોકસાઈથી સમજાય, અને એ નમ્રતાથી તથા અતિશયોક્તિ વગર રજૂ થાય.

📖 Theory

ચંદ્રને કળાઓ કેમ હોય છે

વરાહમિહિરને એ સમજનું શ્રેય અપાય છે કે ચંદ્રનો પોતાનો કોઈ પ્રકાશ નથી; એ સૂર્યનો પ્રકાશ reflect કરે છે.

એનાથી કળાઓ સુંદર રીતે સમજાય છે: ચંદ્રનો જે અડધો ભાગ સૂર્ય તરફ હોય એ હંમેશા પ્રકાશિત જ હોય છે, પણ મહિના દરમિયાન પૃથ્વી પરથી આપણે એને જુદા જુદા ખૂણેથી જોઈએ છીએ, એટલે આપણને દેખાતો પ્રકાશિત ભાગ વધતો અને ઘટતો રહે છે: અમાસ, બીજ, અડધો ચંદ્ર, પૂનમ અને પાછું એ જ ચક્ર. ચંદ્રનો પોતાનો કોઈ પ્રકાશ ન તો સર્જાય છે ન નાશ પામે છે; ફક્ત સૂર્ય, ચંદ્ર અને પૃથ્વીની ભૂમિતિ બદલાય છે અને એથી આપણને શું દેખાય એ બદલાય છે.

નિરીક્ષણ અને તર્કથી reflected પ્રકાશવાળી સમજૂતી સુધી પહોંચવું એ આકાશને સમજવાની દિશામાં ખરું milestone છે.

📊 At a glance

વરાહમિહિરના વિષયો (અને નોંધાયેલો વિચાર)

🧩 Quiz

વરાહમિહિરના ખગોળશાસ્ત્રે ચંદ્રની કળાઓનું કારણ શું ઓળખાવ્યું?

1. ચંદ્ર પોતાનો પ્રકાશ પેદા કરે છે જે વધે અને ઘટે છે
2. ચંદ્ર સૂર્યનો પ્રકાશ reflect કરે છે, અને મહિના દરમિયાન આપણને પ્રકાશિત ભાગ બદલાતો દેખાય છે
3. વાદળ ચંદ્રનો જુદો જુદો ભાગ ઢાંકે છે
4. ચંદ્ર દર રાત્રે પોતાનું કદ બદલે છે

💭 Think first

Sidereal વર્ષ સામે tropical વર્ષ

શાસ્ત્રીય ભારતીય ખગોળશાસ્ત્રે sidereal વર્ષ અને tropical વર્ષ વચ્ચે ભેદ પાડ્યો હતો. સાદી ભાષામાં, દરેક કોની સામે માપાય છે, અને આ ભેદ કેમ મહત્ત્વનો છે? વિચારીને પછી tap કરો.

📖 Theory

આનો સારો અભ્યાસ કઈ રીતે કરવો

નોંધાયેલાં પરિણામો જાણો: ચંદ્ર સૂર્યપ્રકાશ reflect કરે છે (જેથી કળાઓ સમજાય છે), ecliptic તથા ખગોળીય coordinates, અને sidereal સામે tropical વર્ષનો ભેદ; અને તમારો અભ્યાસક્રમ કરે છે તેમ એમને વરાહમિહિરને આભારી ગણો. દાવા factual અને નમ્ર રાખો, અને કોઈ પણ ચોક્કસ આંકડા કે શ્લોક માટે નક્કી કરેલા પુસ્તકનો સંદર્ભ આપો. આ unit નો છેલ્લો વિષય વ્યવહારુ છે: સોંપાયેલા IKS ખગોળ વિષય પર રજૂઆત અને અહેવાલ કઈ રીતે તૈયાર કરવો, અને Unit 1 થી 3 વાળા તમારા web project ની મર્યાદા કઈ રીતે નક્કી કરવી.

✅ Summary

Key takeaways

• વરાહમિહિર (આશરે છઠ્ઠી સદી સામાન્ય યુગ) ખરેખરા, સારી રીતે નોંધાયેલા શાસ્ત્રીય ભારતીય ખગોળશાસ્ત્રી અને polymath છે.
• એમને એ સમજનું શ્રેય અપાય છે કે ચંદ્ર સૂર્યના reflected પ્રકાશથી ચમકે છે, જેનાથી એની કળાઓ સમજાય છે.
• સૂર્ય, ચંદ્ર અને પૃથ્વીની ભૂમિતિ બદલાતાં પૃથ્વી પરથી દેખાતો પ્રકાશિત ભાગ બદલાય છે અને એથી કળાઓ થાય છે.
• એમના ખગોળશાસ્ત્રમાં તારાઓની ગતિ, ecliptic તથા ખગોળીય અક્ષાંશ અને રેખાંશ આવરી લેવાયાં હતાં.
• શાસ્ત્રીય ભારતીય ખગોળશાસ્ત્રે sidereal વર્ષ (સ્થિર તારાઓ સામે) અને tropical વર્ષ (ઋતુઓ સામે) વચ્ચે ભેદ પાડ્યો હતો.
• શ્લોકના સંદર્ભ ફક્ત દિશાસૂચક તરીકે આપો; verbatim શ્લોકો અને ચોક્કસ આંકડા માટે નક્કી કરેલું પુસ્તક જુઓ; અને દાવા નમ્ર રાખો.
• યાદ રાખવાની કડી: ચંદ્ર સૂર્યનો પ્રકાશ ઉધાર લે છે; sidereal એટલે તારા, tropical એટલે ઋતુઓ.