Theory
એક તાલુકો કર ન ભરવાનું નક્કી કરે છે
બારડોલી તાલુકો, 1928. સરકાર પહેલેથી સંઘર્ષ કરતા ખેડૂતો પર જમીન મહેસૂલ ભારે વધારે છે, આશરે 22 ટકા. ખેડૂતો વકીલમાંથી સંગઠક બનેલા માણસને પૂછે છે કે શું કરવું.
એમનો જવાબ સંપૂર્ણ છે: વધારો પાછો ન ખેંચાય ત્યાં સુધી કોઈની પાસેથી એક પણ રૂપિયો નહીં. હિંસા નહીં, અધકચરાં પગલાં નહીં, અને કોઈ ખેડૂત રાજ્ય સામે એકલો નહીં.
પછી જે થયું એણે આખા સામ્રાજ્યની આંખ ઝબકાવી, વલ્લભભાઈને નવું નામ આપ્યું, અને દેખાડ્યું કે વ્યવહારમાં 'લોકનેતા' એટલે શું. આ પાઠ એ ભૂમિકા વિશે છે: સંત નહીં, રાજા નહીં, સંગઠક.
Theory
આંદોલનના engineer
જો સ્વાતંત્ર્ય આંદોલન એક વિરાટ યંત્ર હોત, તો ગાંધીજીએ એનું નૈતિક engine ડિઝાઇન કર્યું, અને પટેલ એ engineer હતા જેમણે એને ખરેખરા જિલ્લાઓના કાદવમાં ચલાવ્યું: ગામ સમિતિઓ, સ્વયંસેવકોની યાદી, પુરવઠાની હરોળ, સરકાર કરતાં ઝડપથી વહેતી માહિતી. વિચારો દલીલો જીતે છે; સંગઠન અભિયાનો જીતે છે. જોષીની નવલકથા બરાબર આ જ પ્રતિભાનું નાટ્યરૂપ આપે છે, એવો માણસ જે સિદ્ધાંતને હજારો ઘરોની કામ કરતી વ્યવસ્થામાં ફેરવી શકે.
At a glance
સંગઠકની નિસરણી: દરેક પગથિયું એક અભિયાન છે, અને બારડોલી એ છે જેના વિશે પરીક્ષાઓ સૌથી વધુ પૂછે છે.
| અભિયાન | વર્ષ | પટેલની ભૂમિકા અને પરિણામ |
|---|---|---|
| ખેડા સત્યાગ્રહ | 1918 | પહેલી મોટી સંગઠનની ભૂમિકા: દુકાળગ્રસ્ત ખેડાના ખેડૂતો માટે કર ન ભરવાનું અભિયાન; રાહત મળી, પદ્ધતિ સાબિત થઈ |
| અમદાવાદ નગરપાલિકા | 1920નો દાયકો | નગરપાલિકાના પ્રમુખ તરીકે નાગરિક નેતૃત્વ: ગટર, પાણી, શાળાઓ, વહીવટ પ્રત્યક્ષ શીખ્યા |
| બારડોલી સત્યાગ્રહ | 1928 | મહેસૂલ વધારા સામે સંપૂર્ણ કર ન ભરવો; ગામ સ્તરના સંગઠને તપાસ અને રાહત મેળવ્યાં; બારડોલીની બહેનોએ એમને સરદાર નામ આપ્યું |
| મીઠાનો સત્યાગ્રહ | 1930 | અભિયાનની શરૂઆતમાં જ ધરપકડ; એમણે બાંધેલું સંગઠન એમના વગર પણ ચાલતું રહ્યું |
| હિંદ છોડો | 1942-45 | નેતૃત્વ સાથે અહમદનગર કિલ્લામાં કેદ |
Quiz
'સરદાર' બિરુદ ક્યાંથી આવ્યું?
- બ્રિટિશ સરકારે સન્માન તરીકે આપ્યું
- એ એમને કુટુંબમાંથી વારસામાં મળ્યું
- 1928ના સત્યાગ્રહની સફળતા પછી બારડોલીની બહેનોએ આપ્યું
- ગાંધીજીએ કોંગ્રેસના અધિવેશનમાં આપ્યું
Show the answer
1928ના સત્યાગ્રહની સફળતા પછી બારડોલીની બહેનોએ આપ્યું
બિરુદ નીચેથી આવ્યું, ઉપરથી નહીં, અને આ વિષયનો આખો મુદ્દો એ જ છે: એમણે જે લોકોને સંગઠિત કર્યા એમણે એમનું નામ બદલી નાખ્યું. બારડોલીના શિસ્તબદ્ધ વિજય પછી, બારડોલીની બહેનોએ એમને સરદાર, પોતાના નાયક, કહ્યા, અને એ નામે રાષ્ટ્રના મુખેથી વલ્લભભાઈની જગ્યા લીધી. કોઈ સરકાર કે સમિતિ એ આપી ન શકે; લોકનેતાને બિરુદ લોકો આપે છે.
Think first
ખેડૂતોએ મોટા શહેરના બેરિસ્ટર પર ભરોસો કેમ કર્યો?
બારડોલીના ખેડૂતોએ એમના શબ્દ પર પોતાની જમીન દાવ પર લગાવી. પહેલાં વિચારો: લંડનમાં તાલીમ પામેલા વકીલને એમના માટે ભરોસાપાત્ર શું બનાવ્યું?
Show the answer
ત્રણ વસ્તુ, અને નવલકથા ત્રણેય બાંધે છે. મૂળ: એ એમનામાંના જ એક હતા, કરમસદના ખેડૂતનો દીકરો જે અદાલત પહેલાં ખેતર જાણતો હતો. પાછા ફરવું: એમણે બેરિસ્ટરનો પોશાક, આવક અને સુવિધા છોડીને એમની વચ્ચે સાદાઈથી જીવ્યા, સ્પષ્ટ ગામઠી ગુજરાતીમાં બોલતાં, જેથી ત્યાગ દેખાય. ક્ષમતા: એમનાં અભિયાનો એવાં બંધાયાં કે કોઈ ખેડૂત એકલો ન પડે, માહિતી, સ્વયંસેવકો, જેમની જમીન લેવાઈ એમને રાહત, અને વ્યવસ્થાઓ એવાં વચન પાળે છે જે ભાષણો પાળી શકતાં નથી. ભરોસો = મૂળ + ત્યાગ + ક્ષમતા; એ સૂત્ર પોતે જ પરીક્ષાના એક ફકરા લાયક છે.
Watch out
જે ગૂંચવણો marks ખાય છે
જોડીઓ સીધી રાખો. ખેડા 1918 (એમનું પહેલું મોટું અભિયાન) સામે બારડોલી 1928 (જેણે એમને સરદાર નામ આપ્યું). બારડોલી (જમીન મહેસૂલનો સત્યાગ્રહ) સામે દાંડી (1930ની મીઠાની કૂચ, ગાંધીજીની, જે દરમિયાન પટેલની શરૂઆતમાં જ ધરપકડ થઈ). અને બિરુદ બારડોલીની બહેનો તરફથી આવ્યું, કોઈ સરકાર કે સમિતિ તરફથી નહીં. આ પ્રિય વિષય પર એક ખોટી જોડી બાકી મજબૂત જવાબને પણ ડુબાડી શકે.
Theory
તત્ત્વચિંતક અને engineer
આને Unit 2ની બાજુમાં મૂકો અને તમારી પાસે પરીક્ષકોને ગમતી તુલના આવી જાય છે: ગાંધીજી સત્યાગ્રહનું તત્ત્વજ્ઞાન આપે છે (સત્ય, અહિંસા, સ્વયં કષ્ટ), પટેલ એનું engineering આપે છે (સંગઠન, શિસ્ત, વ્યવસ્થા). એકલું કશું ચાલતું નથી: સંગઠન વગરના સિદ્ધાંતો બાષ્પ થઈ જાય છે, સિદ્ધાંતો વગરનું સંગઠન કઠણ થઈ જાય છે. તમારા અભ્યાસક્રમના બે ગુજરાતીઓ એક જ પદ્ધતિના બે અડધિયા છે, અને ખેડા કે બારડોલીના પુરાવા સાથે એ કહેવું પૂરા marks નું જોડાણ છે.
Summary
Key takeaways
- સ્વાતંત્ર્ય આંદોલનમાં પટેલની ભૂમિકા = સંગઠકની: સિદ્ધાંતને કામ કરતાં, શિસ્તબદ્ધ અભિયાનોમાં ફેરવવો.
- ખેડા 1918 એ પદ્ધતિ સાબિત કરી; અમદાવાદની નગરપાલિકાએ વહીવટકર્તાને તાલીમ આપી.
- બારડોલી 1928: મહેસૂલ વધારા સામે સંપૂર્ણ કર ન ભરવાથી તપાસ અને રાહત મળી.
- બારડોલીની બહેનોએ એમને સરદાર બિરુદ આપ્યું; લોકોએ પોતાના નેતાનું નામ પાડ્યું.
- નવલકથા જે ભરોસાનું સૂત્ર નાટ્યરૂપે આપે છે: મૂળ + દેખાતો ત્યાગ + ક્ષમતા.
- Memory hook: ગાંધીજી engine ના ડિઝાઇનર, પટેલ engineer, અને બારડોલી એ ચાલ્યાનો પુરાવો.