Theory
2 students, 2 નિષ્ફળતા
2 students એક જ project રજૂ કરે છે.
Student 1 બાર ઠાંસેલી slides એક જ સૂરમાં વાંચી જાય છે. સચોટ, સંપૂર્ણ, અને audience ને કંઈ યાદ રહેતું નથી.
Student 2 મજેદાર demo થી ખોલે છે, પણ 3 "હકીકતો" ખોટી છે અને એક graph નું label ઊંધું છે. યાદગાર, અને શરમજનક.
એકનામાં creative thinking ખૂટતું હતું, બીજામાં critical thinking. અસરકારક communication ને બંને engines ચાલુ જોઈએ.
Theory
કલાકાર અને editor
દરેક સારા communicator ની અંદર 2 પાત્રો કામ કરે છે: એક કલાકાર, જે વાત કહેવાની હિંમતભરી નવી રીતોના sketch દોરે છે, અને એક editor, જે દરેક દાવો ચકાસે છે, ફાલતુ કાપે છે અને logic સુધારે છે. Editor વગરનો કલાકાર સુંદર ભૂલો રવાના કરે છે. કલાકાર વગરનો editor સાચો કંટાળો રવાના કરે છે. જોડી જોઈએ.
Theory
Creative thinking: સંદેશો શોધવો
Creative thinking એટલે પરિસ્થિતિઓ પાસે નવી, કલ્પનાશીલ રીતે જવું.
Communication માં એ આ રીતે દેખાય છે:
- વિચારને ચોંટાડી દે એવાં તાજાં ઉદાહરણો, વાર્તાઓ અને analogies
- વૈકલ્પિક formats: slides ના બદલે demo, table ના બદલે infographic
- રાબેતા મુજબની સમજૂતી ન ઊતરે ત્યારે નવો ખૂણો
એ આ સવાલનો જવાબ આપે છે: આ વાત એવી રીતે કેમ કહું કે એ ખરેખર અનુભવે?
Theory
Critical thinking: સંદેશાની ચકાસણી
Critical thinking એટલે માહિતી સ્વીકારતાં કે વાપરતાં પહેલાં એનું વિશ્લેષણ અને મૂલ્યાંકન.
Communication માં એ આ રીતે દેખાય છે:
- સંદેશાનું logic, સંપૂર્ણતા અને પક્ષપાત તપાસવાં
- હકીકતોને અભિપ્રાયો અને ધારણાઓથી છૂટી પાડવી
- માનતાં કે forward કરતાં પહેલાં સ્રોત ચકાસવો
- પ્રતિક્રિયા આપવાને બદલે સ્પષ્ટતાના સવાલ પૂછવા
એ આ સવાલનો જવાબ આપે છે: આ ખરેખર સાચું, સ્પષ્ટ અને ન્યાયી છે?
Quiz
તમને WhatsApp forward મળે છે: "કાલે college બંધ, બધાને forward કરો!" કયો પ્રતિભાવ critical thinking બતાવે?
- મિત્રોને સમયસર ખબર પડે એટલે ઝટ forward કરવું
- માનતાં કે forward કરતાં પહેલાં college ની official channel ચકાસવી
- રજાઓ વિશેના creative meme થી જવાબ આપવો
- સિદ્ધાંત ખાતર બધા messages અવગણવા
Show the answer
માનતાં કે forward કરતાં પહેલાં college ની official channel ચકાસવી
Critical thinking સ્વીકાર પહેલાં ચકાસણી માગે છે: સ્રોત તપાસો, પછી પગલું ભરો. ઝટ forward કરવું એટલે તમારા નામ સાથે misinformation ફેલાવવી, અને આંખ મીંચીને બધું અવગણવું એ મૂલ્યાંકન નથી, પલાયન છે. આ નાનકડી ટેવ, ચકાસો પછી share કરો, એ જ રોજિંદા જીવનનું critical thinking.
Think first
તમારી college ની મુલાકાતે આવેલા શાળાના વિદ્યાર્થીઓને "algorithm એટલે શું" સમજાવવાનું છે.
ખોલવાની એક CREATIVE રીત વિચારો (વ્યાખ્યા નહીં), અને રજૂ કરતાં પહેલાં તમારી સમજૂતી પર ચલાવવાની એક CRITICAL તપાસ. વિચારો, પછી tap કરો.
Show the answer
Creative શરૂઆત (ઘણીમાંથી એક): recipe ભજવી બતાવો, "algorithm એટલે maggi બનાવવાનાં પગલાં એટલાં ચોક્કસ લખેલાં કે જેણે કદી રાંધ્યું નથી એનાથી પણ ભૂલ ન થાય."
Critical તપાસ: analogy સચોટ અને સંપૂર્ણ છે? Recipe માં ધૂંધળાપણું ચાલે ("મીઠું સ્વાદ મુજબ") પણ algorithm માં ન ચાલે, એટલે એ વિરોધાભાસ ઉમેરવો પડે, નહીંતર analogy કંઈક ખોટું શીખવે.
આ જ આખું ચક્ર: હિંમતથી શોધો, પછી પ્રામાણિકતાથી ચકાસો.
Theory
ક્રમ મહત્વનો છે: પહેલા સર્જન, પછી ચકાસણી
બંને mode ને એક પછી એક ચલાવો, એકસાથે નહીં:
1. પહેલા સર્જન: છૂટથી brainstorm કરો, કોઈ ચુકાદો નહીં, ગુણવત્તા કરતાં જથ્થો
2. પછી ચકાસણી: બચેલા વિચારોને સચોટતા, logic, audience-બંધબેસતાપણું અને tone પર કસો
Brainstorm કરતાં કરતાં ચુકાદો આપવો એ વિચારોને જન્મ પહેલાં જ મારી નાખે છે; અંતિમ ઘડીએ brainstorm કરવું એ ભૂલો રવાના કરે છે. Group discussions, posters, reports અને presentations, 2 તબક્કા છૂટા પાડો એ ઘડીથી બધાં સુધરે છે.
Quiz
ટીમનું brainstorming session વારંવાર મરી પરવારે છે, કારણ કે 2 સભ્યો દરેક વિચાર બોલાય કે તરત તોડી પાડે છે. શું ખોટું થઈ રહ્યું છે?
- બહુ વહેલું, બહુ વધારે creative thinking
- સર્જનના તબક્કામાં critical thinking ઘૂસી ગયું છે
- વિચારો જ ખરાબ છે
- કંઈ નહીં; તરત ચુકાદો સમય બચાવે છે
Show the answer
સર્જનના તબક્કામાં critical thinking ઘૂસી ગયું છે
મૂલ્યાંકન સર્જનમાં ઘૂસી ગયું છે. ટીકાનો પોતાનો તબક્કો છે, વિચારો અસ્તિત્વમાં આવે એ પછી. તબક્કા ભેળવવા કાર્યક્ષમ લાગે છે પણ ઓછા અને ડરપોક વિચારો પેદા કરે છે, કારણ કે લોકો વિચારો આપવાનું જ બંધ કરી દે છે. ઉપાય એક નિયમ છે: board ભરાય નહીં ત્યાં સુધી કોઈ ચુકાદો નહીં.
Formula
Exams ને જોઈતું સરખામણી-કોષ્ટક
Creative thinking: સર્જે છે, કલ્પે છે, "શું થાય જો" પૂછે છે, સંદેશાને રસાળ અને લવચીક બનાવે છે. Critical thinking: મૂલવે છે, ચકાસે છે, "સાચું અને તર્કબદ્ધ છે?" પૂછે છે, સંદેશાને સચોટ અને ભરોસાપાત્ર બનાવે છે. દરેકની એક-એક લીટી વત્તા એક-એક ઉદાહરણ (poster બનાવવું વિરુદ્ધ poster ચકાસવું) એટલે differentiate-સવાલનો સંપૂર્ણ જવાબ.
Watch out
ટાળવા જેવો stereotype
એવું ન લખતા કે creativity કલાકારોની છે અને ટીકા examiners ની. તમે draft કરેલો દરેક email (સર્જન) અને મોકલતાં પહેલાં ફરી વાંચેલો (ચકાસણી), ચકાસેલું દરેક forward, ફરી ગોઠવેલું દરેક presentation, એ બંને skills નો રોજિંદો વપરાશ છે. Examiners ખાસ કરીને કલાત્મક ઉદાહરણો કરતાં રોજિંદાં ઉદાહરણોને વધુ marks આપે છે.
Summary
Key takeaways
- Creative thinking નવા વિચારો, formats અને ખૂણા સર્જે છે; એ communication ને રસાળ અને યાદગાર બનાવે છે.
- Critical thinking logic, હકીકતો, પક્ષપાત અને સ્રોત મૂલવે છે; એ communication ને સચોટ અને ભરોસાપાત્ર બનાવે છે.
- ક્રમમાં ચલાવો: પહેલા છૂટથી સર્જો, પછી પ્રામાણિકતાથી ચકાસો.
- રોજિંદા જીવનનાં ઉદાહરણો સૌથી વધુ marks લાવે છે: forwards ચકાસવાં, slides ફરી ગોઠવવી, emails ફરી વાંચવા.
- યાદ રાખવાની યુક્તિ: કલાકાર draft કરે, editor રવાના કરે.