Theory
તાર પરથી ચાલતો વેપાર
તમે કોઈ online store માંથી કંઈક મંગાવો, app દ્વારા bill ભરો, કે પૈસા આપીને કોઈ ગીત download કરો, ત્યારે તમે e-commerce માં જ ભાગ લેતા હો છો. દુનિયા કઈ રીતે ખરીદે અને વેચે છે એ આખું ચિત્ર એણે બદલી નાખ્યું છે, અને આ વિષય વેપારની સાથે સાથે એની આસપાસ ફરતાં security threats પણ ભણાવે છે.
આખા વિષયમાં આપણે એક જ ચાલુ દાખલો રાખીશું: એક online store અને એની આસપાસનાં જોખમો. આ પહેલો પાઠ e-commerce ની વ્યાખ્યા આપે છે અને એને એના મુખ્ય પ્રકારો માં વહેંચે છે, જે કોણ કોની સાથે વેપાર કરે છે એના પરથી ઓળખાય છે. આ વર્ગીકરણ બરાબર બેસી જાય તો પછી આવનારું બધું સહેલું થઈ જાય છે.
Theory
E-commerce એટલે શું
E-commerce (electronic commerce) એટલે electronic networks પરથી, ખાસ કરીને internet પરથી, વેપાર કરવો, એટલે કે goods, services અને માહિતી ખરીદવાં અને વેચવાં.
એમાં ફક્ત online shopping જ નથી આવતું: online banking, digital downloads, electronic ticketing અને એક વ્યવસાયથી બીજા વ્યવસાયને અપાતા orders, આ બધું e-commerce જ છે. પરંપરાગત વેપારની સરખામણીએ એ વધુ મોટી પહોંચ આપે છે (વૈશ્વિક બજાર), વધુ સગવડ આપે છે (ગમે ત્યારે, ગમે ત્યાંથી ખરીદો) અને ઘણી વાર ઓછો ખર્ચ પણ (ભૌતિક દુકાનની જરૂર જ નહીં). બધામાં સામાન્ય તાંતણો એ છે કે વ્યવહાર, અથવા એનો મુખ્ય ભાગ, રૂબરૂ મળીને નહીં પણ electronic રીતે થાય છે.
At a glance
| પ્રકાર | કોણ વેપાર કરે | દાખલો |
|---|---|---|
| B2C | Business થી Consumer | Online store ગ્રાહકોને વેચે |
| B2B | Business થી Business | ઉત્પાદક છૂટક વેપારીને ભાગો વેચે |
| C2C | Consumer થી Consumer | વ્યક્તિઓ marketplace કે auction પર એકબીજા સાથે ખરીદ-વેચ કરે |
| C2B | Consumer થી Business | Freelancer કંપનીઓને સેવા આપે |
Theory
મુખ્ય પ્રકારો
E-commerce નું વર્ગીકરણ વ્યવહારમાં સામેલ પક્ષો પ્રમાણે થાય છે.
B2C (Business to Consumer) સૌથી જાણીતું છે: વ્યવસાય સીધો વ્યક્તિગત ગ્રાહકોને વેચે છે, જેમ કે તમારો online store. B2B (Business to Business) એટલે વ્યવસાયો વચ્ચેનો વેપાર, જે ઘણી વાર જથ્થામાં અને કિંમતમાં મોટો હોય છે, જેમ કે પુરવઠો આપનાર છૂટક વેપારીને વેચે. C2C (Consumer to Consumer) વ્યક્તિઓને એકબીજા સાથે વેપાર કરવા જોડે છે, સામાન્ય રીતે કોઈ marketplace કે auction platform મારફતે. C2B (Consumer to Business) રાબેતાની દિશા ઊંધી કરે છે: વ્યક્તિઓ વ્યવસાયોને માલ કે સેવા આપે છે, જેમ કે કોઈ freelancer કે influencer. પ્રકારનું નામ જ તમને વેપારનો સંબંધ, અને ઘણી વાર એનું કદ તથા ઢબ પણ, કહી દે છે.
Quiz
કપડાં સીધાં વ્યક્તિગત ગ્રાહકોને વેચતો online store કયા પ્રકારનું e-commerce છે?
- B2B, કારણ કે એમાં એક વ્યવસાય સામેલ છે
- B2C (Business to Consumer), કારણ કે વ્યવસાય સીધો વ્યક્તિગત ગ્રાહકોને વેચે છે
- C2C, કારણ કે ગ્રાહકો કપડાં ખરીદે છે
- C2B, કારણ કે ગ્રાહકો વ્યવસાયને પૈસા ચૂકવે છે
Show the answer
B2C (Business to Consumer), કારણ કે વ્યવસાય સીધો વ્યક્તિગત ગ્રાહકોને વેચે છે
વ્યક્તિગત ગ્રાહકોને સીધું વેચતો વ્યવસાય એટલે B2C (Business to Consumer), જે e-commerce નું સૌથી સામાન્ય સ્વરૂપ છે અને આ વિષયનો ચાલુ દાખલો પણ. વિકલ્પ A, એટલે કે B2B, બે વ્યવસાયો વચ્ચેનો વેપાર છે (જેમ કે પુરવઠો આપનાર છૂટક વેપારીને વેચે), નહીં કે વ્યવસાય વ્યક્તિગત ગ્રાહકોને વેચે એ. વિકલ્પ C, એટલે કે C2C, વ્યક્તિગત ગ્રાહકો વચ્ચે થાય છે (જેમ કે એવો marketplace જ્યાં લોકો એકબીજાને વેચે), એમાં વેચનાર તરીકે કોઈ વ્યવસાય હોતો જ નથી. વિકલ્પ D, એટલે કે C2B, ત્યારે થાય જ્યારે ગ્રાહકો વ્યવસાયોને કંઈક આપે (જેમ કે freelancer), એટલે કે ઊંધી દિશા. વેચનાર અને ખરીદનાર કોણ છે એ ઓળખો: વ્યવસાયથી વ્યક્તિગત ગ્રાહક સુધીનું વેચાણ એટલે B2C.
Think first
E-commerce ને B2C, B2B વગેરેમાં વહેંચવાનું મહત્ત્વ શું?
બધાને સીધું e-commerce જ કહી દેવાને બદલે આ વર્ગો પાડવાની માથાકૂટ શા માટે? વિચારીને પછી tap કરો.
Show the answer
કારણ કે દરેક પ્રકારના ગ્રાહકો, જરૂરિયાતો, કદ અને રચનાની અસરો જુદી હોય છે, એટલે વર્ગ ઓળખવાથી જ નક્કી થાય છે કે તમે વ્યવસાય કઈ રીતે બનાવશો અને ચલાવશો.
B2C ને B2B સામે મૂકીને જુઓ. B2C store ઘણા બધા વ્યક્તિગત ગ્રાહકોને વેચે છે, જે પ્રમાણમાં નાની, ઝડપી અને લાગણીથી દોરાયેલી ખરીદીના નિર્ણયો લે છે, એટલે એમાં આકર્ષક storefront, સહેલું browsing, સાદું checkout, marketing અને ગ્રાહકોને ફાવે એવી payment પદ્ધતિઓ (cards, wallets) પર ભાર મુકાય છે.
B2B system બીજા વ્યવસાયોને વેચે છે, જ્યાં orders મોટા હોય છે, ઘણી વાર ભાવતાલ પછી નક્કી થાય છે, અને નિયત પ્રક્રિયા પાળતા વ્યાવસાયિકો દ્વારા મુકાય છે; એમાં contracts, જથ્થાબંધ ભાવ, ઉધારની શરતો અને ખરીદનારના પોતાના systems સાથે integration પણ આવી શકે. એટલે એમાં ભભકાદાર દેખાવ કરતાં accounts, catalogues, મંજૂરીઓ અને ભરોસાપાત્ર ordering વધુ મહત્ત્વનાં બને છે.
C2C platforms નો આકાર વળી જુદો જ છે: ચલાવનાર પોતે કશું વેચતો નથી, પણ વ્યક્તિગત ખરીદનારા અને વેચનારાને જોડતું marketplace પૂરું પાડે છે, એટલે એની ચિંતાઓ છે ભરોસો, ratings, ઝઘડાનો ઉકેલ અને પોતાની fee મેળવવી. C2B ફરી ભૂમિકાઓ ઊંધી કરી નાખે છે.
આ ભેદો ટેક્નોલોજી, payment અને security ની ગોઠવણ, marketing, કાયદાકીય શરતો તથા user experience, બધા પર અસર કરે છે. એટલે આ વર્ગો ફક્ત નામ નથી; એ કહી દે છે કે તમારા વપરાશકારો કોણ છે અને એટલે system એ શેને અગ્રતા આપવી જોઈએ. કોઈ કહે કે 'અમે B2B platform બનાવીએ છીએ', ત્યારે એ એક જ શબ્દ આગળની આખી રચના વિશે ઘણું કહી દે છે. ગ્રાહકને સમજવા વર્ગીકરણ કરો, અને ગ્રાહક જ નક્કી કરે છે કે શું બનાવવું.
Summary
Key takeaways
- E-commerce એટલે electronic networks પરથી, ખાસ કરીને internet પરથી, goods, services અને માહિતી ખરીદવાં તથા વેચવાં.
- એમાં online shopping, banking, digital downloads, ticketing અને એક વ્યવસાયથી બીજા વ્યવસાયને અપાતા orders આવી જાય છે.
- પરંપરાગત વેપાર સામે એના લાભ: વધુ મોટી પહોંચ, વધુ સગવડ અને ઘણી વાર ઓછો ખર્ચ.
- પ્રકારોનાં નામ સામેલ પક્ષો પરથી પડે છે: B2C (business થી consumer), B2B (business થી business), C2C (consumer થી consumer), C2B (consumer થી business).
- B2C સૌથી જાણીતું છે (online store); B2B એટલે વ્યવસાયો વચ્ચેનો વેપાર; C2C વ્યક્તિઓને જોડે છે; C2B રાબેતાની દિશા ઊંધી કરે છે.
- પ્રકાર જ તમને વેપારનો સંબંધ, કદ અને રચનાની અગ્રતાઓ કહી દે છે.
- યાદ રાખવાની કડી: e-commerce એટલે networks પરથી ચાલતો વેપાર; કોણ કોને વેચે છે એ પરથી એને વર્ગમાં મૂકો (B2C, B2B, C2C, C2B).