Theory
ખિસ્સામાં રહેલું e-commerce
લોકો હવે વધુ ને વધુ પ્રમાણમાં computer પરથી નહીં પણ ફોન પરથી ખરીદે છે, banking કરે છે અને ચૂકવે છે. એ જ છે m-commerce (mobile commerce): mobile ઉપકરણો દ્વારા થતું e-commerce. એ e-commerce થી સાવ જુદી વસ્તુ નથી, પણ mobile જગત માટે ખાસ ઘડાયેલું e-commerce છે, અને એ desktop પાસે જે નથી એવી ક્ષમતાઓ લઈ આવે છે.
Unit નો આ છેલ્લો પાઠ m-commerce નો પરિચય આપે છે, એને શું અલગ પાડે છે અને એ આટલી ઝડપથી કેમ વધ્યું એ સમજાવે છે. ફોન વપરાશકાર સાથે જ રહે છે અને એ ક્યાં છે એ પણ જાણે છે, એટલે m-commerce એવી શક્યતાઓ ખોલે છે જેને સ્થિર computers પહોંચી શકતાં નથી.
Theory
M-commerce ને શું અલગ પાડે છે
M-commerce એટલે mobile અને wireless ઉપકરણો (smartphones, tablets) દ્વારા e-commerce ના વ્યવહારો, એટલે કે ખરીદી, banking અને ચૂકવણી, પાર પાડવાં. એ ફક્ત નાના પડદા પરનું e-commerce નથી; mobile ના સ્વભાવમાંથી એને કેટલીક વિશેષતાઓ મળે છે:
Mobility: ઉપકરણ હંમેશા તમારી સાથે જ હોય છે, એટલે તમે ફક્ત મેજ પર બેસીને નહીં, પણ ગમે ત્યાં, ગમે ત્યારે વ્યવહાર કરી શકો છો. સ્થાનની જાણ: ફોન જાણે છે કે એ ક્યાં છે, જેથી સ્થાન આધારિત સેવાઓ અને ઑફર શક્ય બને છે (નજીકની દુકાનો, સ્થાનિક સોદા). Mobile payments: ફોનમાં mobile wallets, tap કરીને ચૂકવવાની સગવડ (NFC) અને QR-code થી ચૂકવણી હોય છે, એટલે ફોન પોતે જ ચૂકવણીનું સાધન બની જાય છે. હંમેશા સાથે રહેતી પહોંચ, સ્થાનની જાણ અને અંદર જ બેસાડેલી ચૂકવણી, આ વિશેષતાઓ જ m-commerce ને અલગ પાડે છે.
Formula
ફોન એટલે દુકાન પણ અને પાકીટ પણ
M-commerce નું હાર્દ એ છે કે ફોન એ દુકાન પણ છે અને પાકીટ પણ. Apps દ્વારા દુકાન તમારા ખિસ્સામાં આવી જાય છે; mobile wallets અને tap કરીને ચૂકવવાની સગવડ દ્વારા ચૂકવણીનું સાધન પણ. એટલે ગ્રાહક ચાલતાં ચાલતાં જ, એક જ ઉપકરણમાં, વસ્તુ શોધી શકે, નક્કી કરી શકે અને ચૂકવી શકે.
આ સગવડ જ m-commerce ની ઝડપી વૃદ્ધિ પાછળ છે, ખાસ કરીને જ્યાં ઘણા લોકો મુખ્યત્વે ફોન દ્વારા જ internet વાપરે છે. પણ એથી બધું મૂલ્ય એક જ ઉપકરણ પર કેન્દ્રિત થઈ જાય છે, એટલે ફોનને સલામત રાખવો (અને એની payment apps ને પણ) અતિ મહત્ત્વનું બની જાય છે, જે આ વિષયના security ના મુદ્દા સાથે જ જોડાય છે. ખિસ્સામાં સગવડ, પણ સાથે એવું ઉપકરણ જેને સાચવવું પડે.
Quiz
M-commerce ને સામાન્ય e-commerce થી શું અલગ પાડે છે?
- એ ચૂકવણી સંભાળી શકતું નથી
- એ mobile ઉપકરણો દ્વારા થાય છે, અને એથી એને mobility, સ્થાનની જાણ તથા mobile payments (wallets, tap કરીને ચૂકવવું) જેવી વિશેષતાઓ મળે છે
- એ ફક્ત desktop computers પર જ ચાલે છે
- એને e-commerce સાથે કશો સંબંધ નથી
Show the answer
એ mobile ઉપકરણો દ્વારા થાય છે, અને એથી એને mobility, સ્થાનની જાણ તથા mobile payments (wallets, tap કરીને ચૂકવવું) જેવી વિશેષતાઓ મળે છે
M-commerce (mobile commerce) એટલે mobile ઉપકરણો દ્વારા થતું e-commerce, અને mobile હોવાથી એને આગવી વિશેષતાઓ મળે છે: mobility (ગમે ત્યાં વ્યવહાર કરવો), સ્થાનની જાણ (સ્થાન આધારિત સેવાઓ અને ઑફર), તથા mobile payments (wallets, tap કરીને ચૂકવવું, QR codes). વિકલ્પ A ખોટો છે: m-commerce ચૂકવણી બહુ સારી રીતે સંભાળે છે, ઊલટું mobile payments તો એની મુખ્ય તાકાતોમાંની એક છે. વિકલ્પ C સાવ ઊંધો છે: m-commerce ની ઓળખ જ MOBILE ઉપકરણોથી છે, desktops થી નહીં. વિકલ્પ D ખોટો છે: m-commerce એ e-commerce નો જ એક ભાગ અને એનો વિસ્તાર છે, એટલે નજીકથી જોડાયેલું છે, અસંબંધિત નહીં. ભેદ છે mobile ઉપકરણ અને એ જે ક્ષમતાઓ (mobility, સ્થાન, mobile ચૂકવણી) ઉમેરે છે તે.
Think first
M-commerce આટલી ઝડપથી, ખાસ કરીને કેટલાક પ્રદેશોમાં, કેમ વધ્યું?
જ્યાં desktop નો વપરાશ મર્યાદિત હતો ત્યાં mobile commerce આટલી ઝડપથી કેમ ફેલાયું? વિચારીને પછી tap કરો.
Show the answer
કારણ કે બહુ મોટી અને વધતી જતી સંખ્યાના લોકો માટે smartphone જ એમનું મુખ્ય (કે એકમાત્ર) computer અને internet નું જોડાણ છે. એટલે વેપારને ફોન પર મૂકવાથી એ સીધો એમના સુધી પહોંચે છે, અને mobile ની સગવડ તથા અંદર જ બેસાડેલી ચૂકવણી ખરીદવાનો અવરોધ ઘટાડે છે.
ઘણા પ્રદેશોમાં, ખાસ કરીને ઝડપથી વિકસતા પ્રદેશોમાં, લોકો desktop computers ને સાવ ઓળંગીને આગળ નીકળી ગયા: પરવડે એવા smartphones અને mobile data એમનો પહેલો અને મુખ્ય રસ્તો બન્યાં. એટલે ત્યાંના ગ્રાહકો સુધી પહોંચવા માગતા વ્યવસાયે mobile પર જ પહોંચવું પડે; ત્યાં m-commerce કોઈ વધારાની સગવડ નથી, પણ મુખ્ય માર્ગ છે.
એની ઉપર ફોનના પોતાના ફાયદા આ ફેલાવાને વેગ આપે છે: એ હંમેશા વપરાશકાર સાથે હોય છે (એટલે ખરીદવાની ઇચ્છા થાય ત્યાં જ, તરત, ગમે ત્યાં અમલમાં મૂકી શકાય), એ mobile wallets, tap કરીને ચૂકવવાની સગવડ અને QR codes દ્વારા સહેલી અને ઝડપી ચૂકવણી શક્ય બનાવે છે (card ની વિગતો ટાઇપ કરવાની અડચણ દૂર થાય, અને પરંપરાગત bank cards વગરના લોકો પણ ચૂકવી શકે), અને એ સ્થાનનો ઉપયોગ કરીને સમયસરના તથા કામના સોદા બતાવી શકે છે.
App દ્વારા ખરીદી સરળ અને વ્યક્તિગત લાગે છે, અને notifications વપરાશકારને પાછો ખેંચી લાવે છે. આ બધું ભેગું થઈને એવું બને છે કે વધુ લોકો, વધુ સહેલાઈથી, વધુ વાર, અને એ પણ પોતે હંમેશા સાથે લઈને ફરે છે એ જ ઉપકરણ પરથી ખરીદે છે.
ચૂકવણીની નવી રીતો ખાસ મહત્ત્વની છે: સાદી mobile ચૂકવણી પદ્ધતિઓએ એવા ઘણા લોકોને digital વેપારમાં લાવ્યા જે પહેલાં એની બહાર રહી જતા હતા, અને એથી બજાર જબરદસ્ત રીતે વિસ્તર્યું.
એટલે m-commerce એટલા માટે ઝડપથી વધ્યું કે એ લોકોને ત્યાં જ મળ્યું જ્યાં એ પહેલેથી હતા, એટલે કે એમના ફોન પર, અને ચૂકવવાનું ઓછું અડચણભર્યું બનાવ્યું. એ જ કારણે ઘણી જગ્યાએ હવે mobile એ e-commerce નો મુખ્ય ચહેરો બની ગયો છે. લોકો પાસે જે ઉપકરણ હંમેશા હોય એના પર પહોંચો, ચૂકવવાનું સાવ સહેલું બનાવો, અને વેપાર પાછળ પાછળ આવે છે. ફોન પહેલાંની આ દુનિયાએ m-commerce ને મુખ્ય ઘટના બનાવી દીધું.
Summary
Key takeaways
- M-commerce (mobile commerce) એટલે smartphones અને tablets જેવાં mobile ઉપકરણો દ્વારા થતું e-commerce.
- એ mobile માટે ખાસ ઘડાયેલું e-commerce છે, અને ઉપકરણના સ્વભાવમાંથી એને વિશેષતાઓ મળે છે.
- Mobility: હંમેશા વપરાશકાર સાથે, એટલે વ્યવહાર ગમે ત્યાં, ગમે ત્યારે થઈ શકે.
- સ્થાનની જાણ: ફોન જાણે છે કે એ ક્યાં છે, જેથી સ્થાન આધારિત સેવાઓ અને ઑફર શક્ય બને છે.
- Mobile payments: wallets, tap કરીને ચૂકવવું (NFC) અને QR codes ફોનને પોતે જ ચૂકવણીનું સાધન બનાવી દે છે.
- ફોન દુકાન પણ છે અને પાકીટ પણ, જે ઝડપી વૃદ્ધિ લાવે છે, ખાસ કરીને જ્યાં લોકો mobile પહેલાં વાપરે છે; અને ઉપકરણને સલામત રાખવું જરૂરી બને છે.
- યાદ રાખવાની કડી: m-commerce એટલે ફોન પરનું e-commerce, જેમાં mobility, સ્થાન અને mobile payments ઉમેરાય છે.